Woordenlijst

1
A
B
D
E
G
I
K
L
M
N
O
P
R
S
T
V
W
Z
1000-jarige storm

Een storm die eens om de 1000 jaar kan voorkomen. Onze kust moet minstens tegen een 1000-jarige stormvloed beschermd worden. Dat werd beslist op basis van een analyse van beschermingsniveaus in andere Europese landen en op basis van adviezen van nationale en internationale experts. Iemand die 75 jaar lang in Oostende woont heeft een kans van ongeveer 1 op 13 om een 1000-jarige storm mee te maken. Dergelijke stormen kunnen in theorie elke winter optreden.

Ook in Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk en Denemarken worden waardevolle stedelijke gebieden beschermd tegen een 1000-jarige storm. In Zeeland (Nederland) moet de kustverdediging zo ontworpen worden dat ze bestand is tegen een 4000-jarige storm.

Adaptatiestrategie

Om ons de wapenen tegen de impact van een 1000-jarige storm zijn er verschillende aanpassingsmogelijkheden – adaptatiestrategiën – mogelijk.

Retreat. Er kan gekozen worden om niets te doen en alle menselijke activiteit terug te trekken uit de kwetsbare kustzone. Het land wordt niet beschermd tegen de zee en personen en infrastructuur worden weggehaald uit het getroffen gebied.

Protect. Er kan gekozen worden voor bescherming van de kustzone: Door het voorzien van gepaste beschermingsmaatregelen worden overstromingen vermeden en dus ook schade en slachtoffers. zie ook kustbescherming

Accomodate. Aanpassing van de kustzone. Het land blijft in gebruik en overstromingen treden op , maar de schade is veel kleiner door het nemen van structurele maatregelen (vb overstromingsbestendig maken van gebouwen) en niet – structurele maatregelen (vb evacuatie)

belanghebbende

Een belanghebbende of stakeholder is een persoon of organisatie die (positieve of negatieve) invloed ondervindt van een project of zelf invloed kan uitoefenen op een project.

Blauwe groei

Het ‘Blauwe groei’-project gaat uit van de Europese Commissie en wil het potentieel van de Europese oceanen, zeeën en kust verder uitbouwen op het vlak van jobs, economische waarde en duurzaamheid.  De blauwe groei wordt onderverdeeld in 5 sectoren:

  • mariene biotechnologie
  • duurzame energievoorzieningen
  • kust- en maritiem toerisme
  • aquacultuur
  • minerale grondstoffen (zand/grind …)

Deze sectoren beschikt over een groot innovatiepotentieel en kunnen nog aanzienlijk groeien.

bresvorming

Het ontstaan van een opening in een natuurlijke of door mensen aangelegde structuur die de kust moet beschermen tegen overstroming (bv. als gevolg van erosie van die structuur). Voorbeelden zijn een dijkbreuk of de breuk van een duinensysteem.

duin

Een langgerekte ophoping van zand, ontstaan door de werking van de wind: wanneer de wind uit de richting van de zee over het strand waait, worden zandkorrels landinwaarts geblazen. Kustduinen beschermen de kustgebieden tegen golven, erosie en overstromingen, en kunnen bijgevolg beschouwd worden als natuurlijke dijken.

duizendjarige storm

Een storm die eens om de 1000 jaar kan voorkomen. Onze kust moet minstens tegen een 1000-jarige stormvloed beschermd worden. Dat werd beslist op basis van een analyse van beschermingsniveaus in andere Europese landen en op basis van adviezen van nationale en internationale experts. Iemand die 75 jaar lang in Oostende woont heeft een kans van ongeveer 1 op 13 om een 1000-jarige storm mee te maken. Dergelijke stormen kunnen in theorie elke winter optreden.

Ook in Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk en Denemarken worden waardevolle stedelijke gebieden beschermd tegen een 1000-jarige storm. In Zeeland (Nederland) moet de kustverdediging zo ontworpen worden dat ze bestand is tegen een 4000-jarige storm.

ecosysteemdienst

Een dienst die door een ecosysteem aan mensen wordt geleverd. Het ecosysteem kan een product verstrekken (bv. drinkwater), een regulerende dienst (bv. bestuiving van gewassen, bescherming tegen overstromingen), een culturele dienst (bv. gelegenheid geven tot recreatie) of een dienst die de voorgaande diensten ondersteunt (bv. de kringloop van nutriënten in een ecosysteem). Het begrip 'ecosysteemdienst' is identiek aan het oudere begrip 'functie van natuur' en verwant aan het begrip ‘natuurlijke hulpbron’.

golfbreker

Constructie die als kustverdediging wordt ingezet om de kust of havens te beschermen tegen de kracht van zeestromingen en golven langs de kust. Een golfbreker die de kust beschermt, ligt altijd evenwijdig met de kust.

Zie ook strandhoofd.

verschil strandhoofd en golfbreker©VLIZ

inpolderen

Een polder is een door waterkeringen (bv. dijken, sluizen) omgeven gebied waarvan de waterstand kunstmatig geregeld kan worden (bv. via sluizen). De waterstand binnen de polder is daardoor lager dan in het omliggende gebied. Het aanleggen van de waterkeringen noemen we ‘inpolderen’. Daarbij worden de polders drooggelegd, zodat er gebouwd kan worden en aan landbouw kan worden gedaan. Aan de kust gaat het veelal om indijking van getijdegebied.

Zie ook ontpoldering

IPCC (Intergovernmental Panel on Climate Change)

Het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) is een organisatie van de Verenigde Naties, opgericht in 1988, die de wetenschappelijke basis m.b.t.klimaatverandering evalueert. Het panel bestaat uit honderden experts uit de hele wereld, van universiteiten, onderzoekscentra, ondernemingen, milieuorganisaties en andere organisaties. Het IPCC doet zelf geen onderzoek, maar evalueert onderzoek dat is gepubliceerd in wetenschappelijke tijdschriften.

Sinds zijn oprichting heeft het IPCC een reeks rapporten gepubliceerd die gelden als referentiewerken voor beleidsmakers, wetenschappers, studenten en andere specialisten. Die rapporten hebben een grote invloed op het milieubeleid van vele regeringen.

klimaat

De gemiddelde weerstoestand (temperatuur, windkracht, bedekkingsgraad en neerslag) over een periode van minimaal 30 jaar. De toestand van de atmosfeer op een bepaald moment noemt men het weer.

komberging

De waterbergingscapaciteit van een rivier of zeearm in een getijdegebied waardoor stromend water de mogelijkheid krijgt om bij opstuwing (door bv. vloed) een ‘uitweg’ te vinden. Een komberging is een gebied dat begrensd wordt door het vasteland, eilanden,.... Het water komt in de komberging via één zeegat. Kombergingen vormen een eenheid vanuit morfologisch, hydrodynamisch en ecologisch perspectief.

kustbescherming

Maatregelen die ervoor zorgen dat de kust en het hinterland beschermd zijn tegen de gevolgen van stormen en de oprukkende zee. We spreken van zachte maatregelen als voor de kustverdediging zandoplossingen gebruikt worden (strand opspuiten, vooroever aanleggen, duinen aanleggen of duinversteviging). We spreken van harde maatregelen als voor de kustverdediging gebruik wordt gemaakt van harde structuren (dijken aanleggen of verhogen, stormmuren bouwen of verhogen een waterkering aanleggen).

kustveiligheidsplan

Plan van de Vlaamse overheid (2011) voor de versterking van de zeewering om de kust en het hinterland te beveiligen tegen de impact van een 1000-jarige storm en om grootschalige overstromingen te vermijden rekening houdend met klimaatwijzigingen tot 2050.

De uitvoering van het Kustveiligheidsplan is gestart in 2011 en loopt nog.

Wordt ook wel masterplan kustveiligheid genoemd.

Langetermijnvisie Noordzee 2050

Visie die het geheel aan relevante ontwikkelingen in de Belgische mariene wateren overschouwt voor de periode 2018-2050. De visie is uitgebouwd rond 3 kernthema’s: blauwe economie en innovatie, meervoudig ruimtegebruik en natuurlijkheid. De transversale thema’s zijn: duurzaamheid, onderzoek en ontwikkeling, governance/beheersstructuren, veiligheid (safety en security), land-zee-interactie en grensoverschrijdende effecten.

masterplan kustveiligheid

Plan van de Vlaamse overheid (2011) voor de versterking van de zeewering om de kust en het hinterland te beveiligen tegen de impact van een 1000-jarige storm en om grootschalige overstromingen te vermijden rekening houdend met klimaatwijzigingen tot 2050.

De uitvoering van het masterplan kustveiligheid is gestart in 2011 en loopt nog.

Wordt ook wel kustveiligheidsplan genoemd.

Noord-Atlantische Oscillatie

De Noord-Atlantische Oscillatie-index (NAO) is een maatstaf voor het verschil in luchtdruk tussen het zeegebied bij IJsland (depressie) en dat bij de Azoren (hogedrukgebied) en bepaalt mee het weerbeeld in West-Europa.

ontginningsdiepte

De huidige ontginningsdiepte is vastgesteld op 5 meter. Die diepte houdt echter geen rekening met de natuur, de opbouw van de ondergrond en de bijhorende verschillen wat betreft de impact van zandextractie. Daarom is de dienst Continentaal Plat van de FOD Economie een project gestart om op een wetenschappelijke en legale manier een nieuwe ontginningsdiepte te bepalen.

ontpoldering

De waterkering rond de polders weer verwijderen zodat ze hun functie als getijdegebied/ overstromingsgebied opnieuw kunnen uitvoeren. Zie figuur: het blauwe deel was landbouwgrond en wordt nu een deel van het overstromingsgebied van het uitgebreide Zwin. De blauwe lijn duidt de nieuwe dijk aan (inpoldering).

ontpoldering zwin

 

Paardenmarkt

Een zandbank in de Noordzee voor de kust van Knokke. Na de Eerste Wereldoorlog werd op de Paardenmarkt een grote hoeveelheid ongebruikte munitie gedumpt. Het is verboden om te vissen of het anker uit te werpen in de zone van de Paardenmarkt.

paardenmarkt zeekaart
participatie

Deelname van burgers, bedrijven en maatschappelijke organisaties aan de voorbereiding van de besluitvorming. Op die manier worden de ideeën van het publiek van bij het begin meegenomen in het proces, een belangrijke aanvulling op het traditionele openbaar onderzoek.

Participatie gaat niet over gelijk krijgen of gelijk hebben, maar wel over het vinden van een goede oplossing. Het draait om wederzijds begrip opbrengen en verantwoordelijkheid opnemen.

risicoanalyse

Het bepalen of inschatten van de gevolgen van een bedreiging voor een specifiek gebied, een bepaalde infrastructuur, een bevolkingsgroep … Het risico gerelateerd aan een bepaalde gebeurtenis kan zowel kwantitatief als kwalitatief ingeschat worden. De kwantitatieve raming van een risico gerelateerd aan een kustfenomeen (bv. een storm) is gebaseerd op de schatting van de mogelijke schade (zoals het maximum aantal mogelijke slachtoffers) en de kans dat die schade zal voorvallen.

Scheur-Wielingen

De Wielingen vormt vandaag, samen met het Scheur, de belangrijkste toegangsgeul tot het Westerschelde-estuarium. Deze vaargeulen liggen ten zuiden van de zandbank Vlakte van de Raan.

sediment

Benaming voor door wind, water en/of ijs getransporteerd materiaal. Voorbeelden van sedimenten zijn grind, klei, zand, silt,….

sedimenttransport

Het gevolg van een geheel van fysische processen waarbij sediment in beweging wordt gebracht en daarbij herverdeeld wordt langs en in de kustzone of op de zeebodem.

stakeholder

Een belanghebbende of stakeholder is een persoon of organisatie die (positieve of negatieve) invloed ondervindt van een project of zelf invloed kan uitoefenen op een project.

strandhoofd

Constructie die voorkomt dat het strand erodeert en zand wegspoelt. Strandhoofden staan loodrecht op het strand en worden in de volksmond verkeerdelijk ‘golfbrekers’ genoemd.

Zie ook golfbreker.

verschil strandhoofd en golfbreker
strijklengte

De windbaan of strijklengte is de lengte waarover de wind vrij over zee waait en golven maakt. Samen met de windsnelheid en de duur bepaalt de windbaan de significante golfhoogte en de golfperiode van de zeegang. Hoe langer de windbaan, hoe groter de golven worden. Ook de energie neemt toe bij een toenemende windbaan en -sterkte.

TAW

TAW staat voor ‘tweede algemene waterpassing’ en is de referentiehoogte waartegenover hoogtemetingen in België worden uitgedrukt. Omdat het oorspronkelijke peilmerk in Oostende niet meer bestond, werd TAW gebaseerd op het peilmerk in Ukkel met een gedefinieerde hoogte van 100,174 meter.

terugkeerperiode

De gemiddelde tijd die verstrijkt tussen twee natuurlijke fenomenen met gelijkaardige intensiteit. Het begrip ‘terugkeerperiode’ wordt gebruikt om de intensiteit van bijvoorbeeld een storm of een overstroming aan te duiden: hoe extremer de storm of overstroming, hoe groter de terugkeerperiode, en hoe kleiner de frequentie waarmee ze voorkomt. Zo is een storm met een terugkeerperiode van 500 jaar een storm die zo intens is dat ze gemiddeld slechts één keer in 500 jaar voorkomt.

thermohaliene stroming

Het wereldwijde systeem van de zeestromen. Omdat het fenomeen het eerst werd waargenomen in de Atlantische Oceaan, wordt de thermohaliene stroming ook de Noord-Atlantische Diepwaterpomp genoemd. Het bekendste voorbeeld van thermohaliene circulatie is de Golfstroom.

‘Thermo’ duidt op de temperatuur, ‘halien’ op het zoutgehalte. Beide factoren hebben invloed op de dichtheid van water, en daardoor op het stijgen en zinken van watermassa’s.

Onderstaande figuur toont de thermohaliene circulatie met in het blauw de diepwaterstroming en in het rood de oppervlaktestroming.

figuur wikipedia thermohaliene circulatie
veiligheidslijn

Een ononderbroken lijn van de Franse tot de Nederlandse grens. Ze komt nagenoeg overeen met de meest zeewaartse grens van de bewoning aan de kust. In onbewoonde gebieden langs de kust wordt de veiligheidslijn gedefinieerd als de +7m TAW hoogtelijn aan de landzijde van de duin.

veiligheidsnorm

Welk veiligheidsrisico we minimaal aanvaardbaar achten (= de basisveiligheid), hangt af van de veiligheidsnorm. Die veiligheidsnorm wordt vastgesteld op basis van de ‘maatgevende storm’: het referentiepunt. Voor Vlaanderen is dat, voor de kust, een storm die eens om de 1000 jaar kan voorkomen of de zogenaamde 1000-jarige storm.

In de praktijk worden 2 veiligheidsnormen gehanteerd voor de Vlaamse kust.

Norm 1: bescherming tegen stormen met een terugkeerperiode van 1000 jaar. Bij een dergelijke storm mogen er in geen geval mensenlevens in gevaar komen. Dat betekent concreet:

  • Het debiet van het zeewater dat op de piek van de storm over de veiligheidslijn kan lopen, mag niet meer bedragen dan gemiddeld 1 liter per seconde per meter.
  • Eventuele afslag (het wegspoelen) van de duinen tijdens de storm mag zich niet uitstrekken tot aan het eerste woongebied.
  • Het volume duin dat overblijft na stormimpact moet voldoende groot zijn om een bres te vermijden.

Norm 2: het beperken van risico op grote economische schade en slachtoffers. Wanneer aan norm 1 voldaan is, wordt vanuit het oogpunt van kosten en baten nagegaan of er nog een significant restrisico is op materiële schade of slachtoffers.

veiligheidsrisico storm

Bij zware stormen bereiken hoge golven onze kust. Bovendien gaan die stormen gepaard met een verhoging van de waterstand, doordat de wind het water opstuwt. Door de combinatie van hoge golven en hoge waterstanden kunnen de kades in de havens overstromen en kunnen de sluizen en stuwen het begeven. Door sterke erosie van het strand kunnen bovendien ook hoge golven tegen de dijk slaan.

verzilting

Het geleidelijk toenemen van het zoutgehalte van bodem of water. Dat kan komen door overstromingen vanuit zee of door zoute kwel (opwelling) waarbij zeewater via de ondergrond het land binnendringt.

Paginatypes